Je, Tanzania iko tayari kwa umeme wa nyuklia?

[Kasomi]

"Ndani ya nchi yetu Mungu ametubariki uraniamu (urania). Ni vyema kusimamia ule mradi wetu kule Namtumbo, wale wawekezaji waanze kazi sasa tufaidike na rasilimali ile."

Ni kauli nzito ya Rais wa Tanzania, Samia Suluhu Hassan, aliyoitoa mwishoni mwa wiki wakati wa kumuapisha Mkurugenzi mtendaji mpya wa Shirika la Umeme Tanzania (TANESCO), Lazaro Twange.

Kauli hiyo haikufichua tu msimamo wa kisera wa taifa, bali ilidhihirisha pia utashi wa juu wa kisiasa wa kuanza safari ya kuzalisha nishati ya nyuklia kwa kutumia madini ya urani yanayopatikana nchini humo.

Mradi wa Mkuju River uliopo Namtumbo mkoani Ruvuma ndiyo unatazamwa zaidi, lakini maeneo mengine kama Bahi, Galapo, Minjingu, Mbulu, Simanjiro, Ziwa Natron, Manyoni, Songea, Tunduru, Madaba, na Nachingwea nayo yamegundulika kuwa na madini haya muhimu.

Inakadiriwa kuwa Tanzania ina hifadhi ya takribani tani 58,500 za urani ambazo tayari zimethibitishwa, huku tafiti zaidi zikiendelea. Bila shaka, haya yote yanazidi kuimarisha matumaini kuwa urani inaweza kuwa msingi wa mabadiliko ya nishati nchini.

Lakini pamoja na nia hiyo dhahiri ya kisiasa, swali linabaki, Je, Tanzania iko tayari kwa teknolojia hii hatarishi lakini yenye manufaa makubwa?

Uranium ni nini, na umeme wa nyuklia unapatikanaje?

Urani ni madini ya asili yenye mionzi, na huwa na uwezo mkubwa wa kutoa joto kubwa kupitia mchakato wa nyuklia unaoitwa 'nuclear fission' yaani mgawanyiko wa atomu wa madini haya. Katika hatua hiyo, joto linalotolewa hutumika kuchemsha maji, na mvuke unaotoka husukuma mitambo ya 'turbine' inayozalisha umeme. Tofauti na njia za kawaida zinazotumia mafuta, gesi au makaa ya mawe, nishati ya nyuklia hutegemea nguvu ya ndani ya atomu.

Kwa sasa, zaidi ya mataifa 30 duniani yanatumia madini ya urani kuzalisha umeme. Kazakhstan inaongoza duniani kwa uzalishaji wa urani, ikifuatiwa na Australia, Namibia, Canada, Uzbekistan na Niger. Makampuni manane duniani yanadhibiti karibu asilimia 85 ya urani yote, huku Kazatomprom ya Kazakhstan ikiwa na hisa ya robo ya soko hilo.

Katika bara la Ulaya, Ufaransa huzalisha zaidi ya asilimia 70 ya umeme wake kupitia vinu vya nyuklia. Mataifa makubwa kama Marekani, China, Korea Kusini na hata Afrika Kusini yamepiga hatua kubwa katika teknolojia hii.

Kauli ya Rais Samia inasisitiza: "Umeme wa nyuklia kama wao wanautumia (nchi za Magharibi), tunaweza kuutumia, tukawa na umeme wa kutosha nchini na kuuza nchi jirani."

Mradi wa Mkuju River, Namtumbo ambao ulianza kuvutia wawekezaji miaka iliyopita kabla ya kusimama kwa muda, unaonekana sasa kupata uhai mpya. Serikali inaonyesha dhamira ya dhati ya kulifufua tena wazo hili, kwa kuweka mbele usalama na faida za kiuchumi zitokanazo na nishati hiyo.

Chanzo: BBC Swahili